Vestiging Amsterdam

  • Jollemanhof 12
  • 1019 GW Amsterdam
Telefoon
020 663 1941
E-mail
info@ictrecht.nl
KvK
34216164
btw
NL8223.30.040.B01
Terug naar overzicht

Coinrecht #4 – Slimme contracten

Na het bespreken van de blockchain en het belang van consensus, kijken we dit keer naar slimme contracten. Blockchain is potentieel zeer geschikt voor reeds bestaande systemen en infrastructuren. Een concreet voorbeeld hiervan is Betaalvereniging Nederland, waarbinnen een aantal grote Nederlandse banken gezamenlijk de mogelijkheden onderzoeken om hun betalingsverkeer te ondersteunen met een blockchain. Nog belangrijker is het ontwikkelen van volledig nieuwe toepassingen met een blockchain als basis. Voor juristen zijn slimme contracten het meest interessante voorbeeld hiervan.

Slimme contracten worden mogelijk met Ethereum

Slimme contracten worden mogelijk gemaakt door het Ethereum-platform. Ethereum is ontstaan doordat Vitalik Buterin het onbenutte potentieel van Bitcoin zag. De blockchain van Bitcoin is primair gericht op het registeren van transacties. Buterin beschreef in een white paper zijn idee om een blockchain te ontwikkelen met een ingebouwde programmeertaal, waarmee haar gebruikers volledig decentrale applicaties konden bouwen. In 2015 is dit systeem gerealiseerd. Deze applicaties zijn smart contracts gedoopt.

Gebruikers kunnen in slimme contracten afspraken maken en die vastleggen in programmeertaal. Zodra het slimme contract in de blockchain is geplaatst, kunnen gebruikers met dit slimme contract interacties aangaan. De gevolgen die deze interacties hebben zijn afhankelijk van wat in het slimme contract is geprogrammeerd. In tegenstelling tot contracten in klassieke zin die voor menselijke interpretatie vatbaar zijn, worden slimme contracten automatisch door computers uitgevoerd. Die uitvoering vindt plaats binnen het decentrale computernetwerk. Feitelijk voert elke miner binnen het netwerk het contract uit. Die uitvoering levert een bepaald resultaat op.

De miners die uitvoering geven aan de contracten krijgen net als bij Bitcoin betaald voor hun bijdrage aan het netwerk. Dat gebeurt in Ether, de valuta van Ethereum. Binnen het netwerk is vastgesteld hoeveel Ether voor een bepaalde hoeveelheid rekentijd verschuldigd is. Hoe complexer het contract is, des te meer rekentijd het verbruikt. Net als Bitcoin is Ether cryptogeld. Transacties tussen bezitters van Ether zijn dus mogelijk.

Het Burgerlijk Wetboek

De uitvoering van een slim contract kan ongewenste consequenties hebben die partijen van tevoren niet hebben voorzien. Om antwoord te kunnen geven op de vraag of partijen in zulke gevallen bescherming kunnen ontlenen aan het Burgerlijk Wetboek, moet worden onderzocht of slimme contracten zijn in te passen binnen de bestaande rechtsfiguren die het Nederlands privaatrecht kent. Alleen dan kunnen partijen zich immers tot de rechter wenden met een vordering tot nakoming (art. 3:296 BW).

Kwalificeert een slim contract als een overeenkomst in de zin van art. 6:217 BW? Het uitgangspunt van het Nederlandse privaatrecht is dat overeenkomsten vormvrij zijn. Contractspartijen kunnen in theorie al langer hun afspraken vastleggen in de vorm van programmeertaal. Dat die afspraken door een netwerk van onafhankelijke derden wordt uitgevoerd en dat de uitkomst daarvan definitief is, is echter een nieuw fenomeen. Daarom is onduidelijk in welke mate een slim contract de wilsovereenstemming tussen partijen kan vertegenwoordigen. Dat is in het bijzonder het geval wanneer partijen geen programmeurs zijn en het slimme contract hebben laten opstellen door een derde.

De consequenties van het automatisch uitvoeren van het slimme contract kunnen door de theorie van de geprogrammeerde wil herleidt worden naar de wil van de contractspartijen. In hoeverre ongewenste uitkomsten die partijen van tevoren niet hebben (kunnen) voorzien, te herleiden zijn naar de wil van partijen is echter een open vraag. Verder brengt het gebruik van slimme contracten nieuwe juridische vraagstukken met zich mee, zoals welke partij aansprakelijk is op het moment dat de uitvoering van een slim contract anders verloopt dan beoogd. Nog complexer wordt het aansprakelijkheidsvraagstuk wanneer de fout zich niet voordoet in de broncode van het slimme contract, maar zich bevindt in het Ethereum platform zelf.

Ethereum zet eerste stappen naar juridische revolutie

Waar cryptogeld gezien kan worden als een financiële revolutie, zet Ethereum de eerste stappen in de richting van een juridische revolutie. Er lijkt een bredere trend gaande te zijn waarbij traditionele dienstverleners zoals advocatenkantoren en banken, steeds meer technologiebedrijven worden die specialiseren in bijvoorbeeld financiële producten of juridisch advies. Waterdichte contracten die zelf toezien op nakoming zijn nog ver weg, maar komen snel dichterbij.

Een belangrijke voorwaarde voor de acceptatie van slimme contracten is dat het de rechtszekerheid van partijen doet toenemen. Alleen dan heeft de keuze voor een slim contract meerwaarde. Vooralsnog is onbekend in welke mate leerstukken als de wilsvertrouwensleer en de corrigerende werking van de redelijkheid en billijkheid van invloed zijn op de verhouding tussen partijen wanneer van een slim contract gebruik wordt gemaakt.

Welkom bij de financiële (en wie weet de juridische) revolutie (de waarde van één Bitcoin (BTC) is op dit moment 1167 euro).

Lees ook eerdere blogs uit deze serie.

Dit artikel is geschreven in samenwerking met Karel Benjamins.

Edit: (26/10/17) een verwijzing naar jurisprudentie was onjuist geformuleerd. Bedankt Mark!
Fotocredit: BTCKeychain – Flickr

 

ICTRecht Academy

Onze trainingen geven u een goede juridische bijscholing over een breed scala aan onderwerpen. Van ICT-contracten, reclame en marketing naar gezondheidsrecht en privacy.

 

Arend Jan Wiersma

Juridisch adviseur

Arend Jan Wiersma werkt als juridisch adviseur bij ICTRecht en houdt zich vooral bezig met de juridische aspecten van cloud computing. Hij is gespecialiseerd in complexe juridische vraagstukken en contractonderhandelingen waar technische kennis en inzicht in de ontwikkelingen op het internet een belangrijke rol spelen. Ook zijn adviezen profiteren van kennis op het gebied van onder andere infrastructuur, hardware en informatiebeveiliging.


Er zijn 6 reacties

  1. “Uit recente jurisprudentie inzake Bitcoin blijkt dat rechters bij de feitenvaststelling uitgaan van wat in de blockchain is neergelegd.”

    Het refereerde document beschrijft uitdrukkelijk dat partijen geen geschil hebben met betrekking tot de tekortkoming en daaruit volgt impliciet dat zij geen geschil hebben met betrekking tot welke betaling en welke levering heeft plaatsgevonden. De rechter heeft dus de in de blockchain vastgelegde informatie niet hoeven beoordelen ten behoeve van feitenvaststelling.

    In mijn interpretatie ondersteunt deze zaak daarom niet de gestelde conclusie. Ik ben echter geen expert in juridische zaken en zou daarom een uitleg van je redenatie erg waarderen.

  2. Hoi Mark!

    Dank voor je commentaar. Hoewel de zaak op het gebied van cryptogeld wel een aantal interessante nieuwe inzichten oplevert, klopt het dat de gestelde conclusie niet voldoende wordt ondersteund. Ik heb het betreffende onderdeel geschrapt. Ik ben blij dat er meegelezen wordt 🙂

  3. Hallo Mark! Ben mij al dagen aan het verdiepen in de wereld van Etherium. Ik wil je complementeren voor de wijze waarop je het uitlegt. Ik begin het zowaar te begrijpen. Ik blijf je zeker volgen!

  4. Hoi Arend Jan,

    Is het nog steeds onbekend in welke mate het leerstuk van de wilsvertrouwensleer van invloed zal zijn op de verhouding tussen partijen wanneer van een slim contract gebruik wordt gemaakt?

    Ik vraag mij af in welke gevallen het een probleem kan zijn dat wanneer er een smart contract wordt overeengekomen de wilsvertrouwensleer in het geding kan komen. Ik ben benieuwd naar het antwoord. Erg interessant.

  5. Hoi Evert,

    Bedankt voor je vraag. Er is nog steeds geen jurisprudentie over de vraag in welke mate de wilsvertrouwensleer van invloed is op de partijverhouding in het geval van smart contracts. In de literatuur wordt dus tot nu toe slechts (onderbouwd) gespeculeerd.

    Wat betreft de vraag in welke gevallen de wilsvertrouwensleer op een problematische manier in het geding kan komen bij het overeenkomen van een smart contract, wordt er in de literatuur met name op gewezen dat de aard van het contract van groot belang is: in het geval van een smart contract is wat dit betreft belangrijk dat partijen zelf voor deze contractvorm hebben gekozen en hiermee dus accepteren dat aanpassingen aan het contract (in de regel) niet mogelijk zijn en het automatisch wordt uitgevoerd, waardoor er een relatief hoge drempel geldt voor een beroep op een wilsgebrek.

    Er wordt aangenomen dat bij wijze van uitzondering in het kader van smart contracts de taalkundige uitleg van het slimme contract belangrijker is dan je zou verwachten op basis van de Haviltex-maatstaf omdat de partijen deze bijzonderheid met een voorafgaande wilsverklaring hebben geaccepteerd door het aangaan van deze bijzondere contractvorm.

    Interessant in deze context zijn wellicht het proefschrift “Automatisch contracteren” van M. Voulon en het artikel “Smart contracts en de Haviltex-norm” van J.B. Schmaal en M. van Genuchten.

    Overigens denk ik dat veel van deze vragen en overwegingen nog erg toekomstmuziek zijn. De toenemende populariteit van ‘blockchain’ biedt prachtige mogelijkheden, maar de techniek, de software en de infrastructuur zijn nog pril. Voordat we het punt hebben bereikt waarop we smart contracts aan kunnen gaan met voldoende vertrouwen en rechtszekerheid, moet er nog veel gebeuren. Toch is het natuurlijk wel leuk om hier alvast over te speculeren!

    Groeten,

    Arend Jan

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *

Uw persoonsgegevens gebruiken wij alleen voor het plaatsen en verwerken van uw reactie. Lees de privacyverklaring voor meer informatie